ويلفرد مادلونگ ( مترجم : نمايى / قاسمى / مهدوى / ضابط )

135

جانشينى محمد ( ص ) ( فارسي )

عمر پسر سعد ، كه هنوز نوجوان بود ، به خانه سعيد در مدينه رفت و كوشيد كه آن را آتش بزند . با رسيدن خبر به عايشه ، « 1 » او نزد سعد پادرميانى كرد و سعد هم فرزند خود را از اين كار بازداشت . « 2 » سعيد بن عاص ، كه اندكى بعد كوفيان او را از فرمانروايى عزل كردند ، ظاهرا از تحمل خفت كتك خوردن نيز در امان ماند . هاشم بن عتبه هم يكى از طرفداران سرسخت على عليه السّلام در كوفه شد . سعد بن ابى وقاص ، دومين كس از بنى زهره « 3 » كه در شوراى منتخب عضويت داشت ، پس از عزل خود از حكومت كوفه از عثمان فاصله گرفت . به نظر نمىرسد كه او به جنبش مخالف خليفه پيوسته يا فعالانه آن را حمايت كرده باشد و در پشتيبانى از خليفه هم كه در محاصره قرار گرفته بود تلاش چندانى نكرد . امّا عمّار ياسر را هنگامى كه از مصر برگشته و مردم آنجا را به شورش عليه خليفه فراخوانده بود شديدا سرزنش كرد . « 4 » سعد از جمله فرستادگان قريش نبود كه به سرپرستى على عليه السّلام در ذى خشب با شورشيان مصرى ديدار و آنها را ترغيب كردند كه به سرزمين خود بازگردند ، « 5 » امّا به درخواست عثمان عمار ياسر را تشويق كرد كه به اين گروه بپيوندد . عمار در بين مصريان نفوذ كلمه داشت و خليفه احتمالا اميدوار بود كه حضور او به فرونشاندن آتش عداوت شورشيان كمك كند . امّا عمار چون دانست كه عثمان يكى از سرسپردگان خود يعنى كثير بن صلت كندى را مخفيانه براى جاسوسى او فرستاده است به كلى از اين كار خوددارى ورزيد . « 6 »

--> ( 1 ) گويا خانه سعيد بن عاص در مدينه نزديك مسجد پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و خانه عايشه بوده است . سعيد از خليفه عمر خواسته بود اجازه دهد كه خانه‌اش را وسعت بخشد . عمر تا اندازه‌اى به اكراه به او اجازه داده بود كه خانه‌اش را اندكى توسعه دهد ، اما سعيد آن را كافى نمىدانست . عثمان خواسته‌هاى او را برآورده كرده بود ( ابن سعد ، طبقات ، ج 5 ، ص 20 - 21 ) . ( 2 ) همان ، ص 21 . ( 3 ) ادعاهايى وجود داشت مبنى بر اينكه فرزندان ابى وقاص بدروغ خود را به قريش نسبت مىدهند و در واقع به قبيله عذره ( قضاعه ) نسب مىبرند . نقل شده كه حسان بن ثابت در شعرى عتبه ، برادر مشرك سعد ، را پس از آن‌كه در جنگ احد يكى از دندانهاى پيامبر صلّى اللّه عليه و آله را شكست و صورت آن حضرت را زخمى كرد ، بندهء عذريان ناميد ( ابن ابى الحديد ، شرح ، ج 6 ، ص 55 - 56 ) . بر اساس توضيحات يكى از نسخه‌هاى ديوان حسّان ( به كوشش عرفة ، لندن ، 1971 ، ج 2 ، ص 137 ) مادر ابى وقاص زنى از قبيلهء عذره بود . ( 4 ) ابن شبّه ، تاريخ مدينه ، ص 1122 - 1124 . ( 5 ) طبرى ، ج 1 ، ص 2971 . ( 6 ) همان ، ص 2969 - 2970 ؛ ابن شبّه ، تاريخ المدينة ، ص 1125 . كثير بن صلت كندى ، از اعقاب پادشاهان كنده ،